برگه امتحان جلوی شماست. سوال مقایسه‌ای می‌خواهد دو دیدگاه را کنار هم بگذارید. هر دو را می‌شناسید، ولی وسط نوشتن یادتان نیست کدام ویژگی مال کدام بود. یک سوال دیگر هم یک تصویر از کتاب آورده و می‌پرسد این تصویر به کدام مفهوم اشاره دارد. همان صفحه‌ای که تا حالا از کنارش رد می‌شدید.
جامعه‌شناسی همین‌طور است. درس سنگینی نیست، اما اگر به شیوه درست نخوانید، نمره بخش‌های ساده را از دست خواهید داد. خبر خوب این است که الگوی سوال‌ها روشن است و می‌توانیم برای آن‌ها برنامه‌ریزی کنیم. در ادامه از ساختار آزمون تا منابع آموزشی استاندارد و روش نوشتن پاسخ را مرور می‌کنیم.
این مقاله، صد و سی و هفتمین مطلب از سری مطالب ماز درباره «مطالعه» است.
شروع از اولین مقاله: با رعایت این ۳ اصل، مطالعه ات را باکیفیت کن.
چرا جامعه‌شناسی یازدهم مهم است؟
برای رشته انسانی، این درس در امتحان‌نهایی و کنکور ضریب بالایی دارد. بنابراین از باید از همین ابتدا شیوه مطالعه و آمادگی برای این آزمون را یاد بگیرید. یک دلیل دیگر این است که کسی که برای نهایی منظم بخواند، کتاب را کامل بررسی می‌کند و بعدا در مطالعه کنکوری هم راحت‌تر جلو می‌رود.
امتحانات نهایی در واقع پل میان یادگیری اولیه و مطالعه تخصصی کنکور است. بنابراین از پایه یازدهم به این درس توجه کنید و برنامه‌ریزی درستی داشته باشید. برای یادگیری شیوه برنامه‌ریزی اصولی، پیشنهاد می‌کنیم مقاله بهترین روش برنامه ریزی درسی را مطالعه کنید.
۵ نکته طلایی برای ۲۰ شدن در جامعه‌شناسی یازدهم
۱- جامعه‌شناسی را مفهومی بخوانید.
برای موفق شدن در درس جامعه‌شناسی باید کتاب را مفهومی بخوانید، بخش‌های مختلف را با هم ترکیب کنید و نظریه‌ها و اصطلاحات مختلف را در کنار هم مقایسه کنید.
۲- سوالات نهایی سال‌های گذشته را حل کنید.
حل سوالات‌نهایی سال‌های قبل به شما کمک می‌کند که با ساختار امتحان و بخش‌های پرتکرار آشنا باشید. بعد از حل سوالات پاسخ‌نامه رسمی آموزش پرورش را بادقت بررسی کنید تا شیوه اصولی پاسخ‌نویسی را یاد بگیرید. برای دانلود و حل نمونه سوالات نهایی و شبه نهایی و دبیرخانه سال‌های قبل، هر سه رشته ریاضی، تجربی و انسانی در پایه‌های دوازدهم و یازدهم به صفحه نمونه سوالات نهایی مراجعه نمایید.
۳-خلاصه‌نویسی کنید.
برای اینکه مطالب را در ذهن خود مرتب کنید، از جدول‌ها و خلاصه‌نویسی‌های مقایسه‌ای استفاده کنید. خلاصه‌نویسی به این معنی نیست که متن کتاب را دوباره بنویسید. خلاصه‌ها باید به شما کمک کنند تا مطالب مهمی که پتانسیل فراموشی دارند را در بازه‌های کوتاه مرور کنید.
۴-از کلاس‌های آموزشی استفاده کنید.
اگر فکر می‌کنید در درس جامعه‌شناسی ضعیف هستید، بهتر است که همراه با یک استاد کاربلد مطالعه را شروع کنید. کلاس‌های سالیانه اشتراک الماس ماز در درس جامعه‌شناسی به شما کمک می‌کند که روی صفر تا صد کتاب مسلط شوید. برای تهیه اشتراک الماس کافی است عضو کانال تلگرام ماز یا کانال بله ماز شوید.
۵- استرس نداشته باشید.
بعضی از دانش‌آموزان از اسم امتحان‌نهایی می‌ترسند و این موضوع باعث می‌شود نتوانند بهترین عملکرد خود را داشته باشند. بنابراین آرامش خود را حفظ کنید و تمام چیزهایی که بلد هستید را روی کاغذ بیاورید. نکات و ترفندهای کنترل استرس را در مقاله بهترین روش‌های کنترل استرس بخوانید.
در مقاله ۱۲ نکته طلایی برای کسب نمره ۲۰ در امتحانات نهایی، ۱۲ راهکار ساده را به شما معرفی می‌کنیم که با اجرای دقیق آن‌ها می‌توانید در امتحانات نهایی نمره کامل کسب کنید.
در هفته چقدر برای جامعه‌شناسی وقت بگذاریم؟
برای دانش‌آموز انسانی، روزی ۱ تا ۱.۵ ساعت مناسب است. یک راه ساده برای رسیدن به این عدد این است که ضریب درس را بر هفت روز هفته تقسیم کنید و حاصل را به ساعت تبدیل کنید. با همین زمان می‌توانید کتاب را عمیق بخوانید، نکته‌ها را بنویسید، سوال‌های نهایی را مرور و تحلیل کنید و اشکال‌هایتان را رفع کنید.
تعداد دروس رشته انسانی زیاد است، پس این زمان را یک‌جا نگذارید. دو بخش نیم‌ساعته (یکی صبح و یکی عصر یا شب) هم خستگی را کم می‌کند و هم به بقیه درس‌ها فرصت می‌دهد. اگر در درسی مثل تاریخ قوی هستید، می‌توانید سهم جامعه‌شناسی را بیشتر کنید، و برعکس.
مرور را هم از قلم نیندازید. مطالعه یک‌باره و پراکنده ماندگار نیست؛ باید مرور در فاصله‌های منظم برنامه شما باشد تا چیزی از ذهن نرود. در مقاله بهترین روش و تکنیک‌های مرور دروس به معرفی انواع تکنیک‌ها و روش‌های مرور کردن می‌پردازیم.
ساختار امتحان نهایی جامعه‌شناسی یازدهم چگونه است؟
امتحان سه بخش دارد:
- سوال‌های کلیدواژه‌ای: درست و نادرست، انتخاب بین چند مورد و تستی
- تشریحی کوتاه پاسخ: تصویر، تکمیل‌کردنی، نمودار و نقشه
- تشریحی بلند: مقایسه، تعریف، توضیح، توصیف و طبقه‌بندی
یک نکته مهم این است که طراح‌ها همه‌ی سوال‌ها را از خود کتاب درسی طراحی می‌کند. بیشتر اوقات از متن اصلی، ولی گاهی هم از تصویر، فعالیت، «بخوانیم و بدانیم»، توضیح زیر عکس و پاورقی، حتی به شکل مصداقی. بنابراین فراموش نکنید که جامعه‌شناسی یازدهم هیچ بخش حذفی ندارد و باید کتاب را کامل و مفهمومی مطالعه کنید.
بارم‌بندی امتحان‌نهایی جامعه‌شناسی یازدهم
با بررسی بارم‌بندی امتحان‌نهایی دروس پایه یازدهم انسانی در رشته انسانی متوجه می‌شویم که در نوبت اول فقط هشت درس اول امتحان داده می‌شود و هر کدام ۲.۵ نمره دارد. نوبت دوم و شهریور کل کتاب را پوشش می‌دهد و نمره بین درس‌ها پخش‌تر است:
بنابراین نمره درس‌های ۹ تا ۱۵ در نوبت دوم کم‌وبیش نزدیک به هم است، پس هیچ‌کدام را نمی‌توان کنار گذاشت. دوم اینکه در این درس‌ها همه چیز به هم وصل و مرتبط است.
اگر هشت درس اول را خوب یاد نگرفته باشید، در نیمه دوم کتاب اثرش را خواهید دید؛ برای مثال کسی که فرق چالش و بحران را نمی‌داند، در درس‌های بعد سر نظریه‌ها هم به مشکل می‌خورد. پس به‌جای اینکه همه توجه خود را روی دروس پربارم بگذارید، از پایه و اصولی شروع به مطالعه کنید.
بهتر است که قبل از شروع، چند امتحان نهایی سال‌های قبل را ببینید تا بدانید سوال‌ها و ساختار کلی امتحان به چه شکلی است.
کدام بخش‌های جامعه‌شناسی یازدهم پرتکرار هستند؟
طراح‌های نهایی و کنکور هر دو به بعضی مفاهیم علاقه ثابت دارند، و گاهی سوال‌های نهایی با کنکور هم‌پوشانی پیدا می‌کنند. یک تفاوت مهم بین نهایی و کنکور را هم یادتان باشد: در نهایی فقط از کتاب یازدهم سوال می‌آید، ولی در کنکور سوال‌های ترکیبی با کتاب‌های دهم و دوازدهم هم داریم. برای همین حفظ کردن کم‌کم شما را ناامید می‌کند پس تا جایی که می‌توانید مفهومی یاد بگیرید.
در مطالعه برای امتحان‌نهایی این مباحث را اولویت قرار دهید:
| شماره درس | مباحث پرتکرار |
| درس ۱ و ۲ | جهان‌های انسانی، تکوینی، فرهنگی و ذهنی؛ فرهنگ، تداوم تاریخی و گسترش فرهنگی، سطوح عقلانیت |
| درس ۳ و ۴ | جامعه تغلب، امپریالیسم، استعمار نو، فرانو و کهنه، فرهنگ اسلامی، عصر نبوی، دوران خلافت و بیداری اسلامی |
| درس ۵ و ۶ | سکولاریسم، اومانیسم، روشنگری و دئیسم، رنسانس، قرون وسطی و غرب جدید |
| درس ۷ و ۸ | جامعه جهانی، نظام نوین جهانی، جهانی شدن، امپراتوری رسانه و تثبیت مرجعیت علم غرب |
| درس ۹ و ۱۰ | چالش و بحران، چالش فقر و غنا؛ جنگ‌ها، شمال و جنوب، استعمارگر و استعمارزده |
| درس ۱۱ و ۱۲ | بحران اقتصادی و زیست‌محیطی، بحران معرفتی و معنوی، پوچ‌گرایی و پساسکولاریسم |
| درس ۱۳ تا ۱۵ | بیداری اسلامی، انقلاب مشروطه، انقلاب اسلامی، انقلاب‌های آزادی‌بخش، مقاومت اسلامی و افول سکولاریسم |
چرا دانش‌آموزان در امتحان جامعه‌شناسی یازدهم نتیجه نمی‌گیرند؟
بیشتر دانش‌آموزها در سوال‌های مقایسه‌ای و در سوال‌هایی که باید با شواهد (دیدگاه، متن یا تصویر) جواب بدهند، نمره از دست می‌دهند. دلیلش معمولا این است که فکر می‌کنند فقط باید تعریف بنویسند یا آن‌قدر طولانی می‌نویسند که اصل سوال گم می‌شود. این‌ها رایج‌ترین مشکل‌ها هستند:
۱- قاطی کردن مفاهیم و نظریه‌ها
وقتی دو دیدگاه شبیه هم هستند، راحت جابه‌جا می‌شوند. جدول مقایسه بسازید و ویژگی هر دیدگاه را کنار هم بنویسید.
۲-فراموش کردن نکته‌های کلیدی و مصداق‌ها
کل کتاب را هایلایت نکنید. فقط زیر کلیدواژه‌ها و تعریف‌ها خط بکشید. اگر رنگ‌ها را تقسیم کنید (مثلا سبز برای کلیدواژه و زرد برای تعریف)، بعدا سریع‌تر پیدا می‌کنید. یک دفتر جدا هم برای نکته‌های مهم بگیرید.
۳- پاسخ بی‌نظم و پراکنده
اول بفهمید سوال درباره کدام دیدگاه است، بعد فقط جواب همان را بنویسید. مثلا اگر درباره فارابی می‌پرسند، مطلب کتاب فلسفه را به جواب اضافه نکنید. مصحح دنبال کلیدواژه می‌گردد، نه حجم نوشته.
۴- تمرین کم
با حل سوال‌های هر درس بلافاصله بعد از خواندنش، هم الگوی سوال را یاد می‌گیرید و هم پاسخ‌نامه را می‌بینید.
۵- نادیده گرفتن تصویر و فعالیت
بعضی‌ها فکر می‌کنند طراح از تصویرهای کتاب سوال نمی‌دهد. این باور درست نیست و در سال‌های اخیر، هم در نهایی و هم در کنکور، بارها از تصویر سوال آمده است.
با مطالعه مقاله اشتباهات پرتکرار دانش‌آموزان در امتحانات نهایی، با اشتباهات پرتکرار دانش‌آموزان در امتحان نهایی آشنا می‌شوید.
برای ۲۰ شدن در امتحان‌نهایی جامعه یازدهم از چه منابعی استفاده کنم؟
۱- کتاب درسی
منبع اول و آخر شما است. خط‌به‌خط کتاب، تصاویر و فعالیت‌ها را خوب بخوانید و مسلط باشید.
۲- کتاب بیست‌شو جامعه‌شناسی یازدهم
درسنامه جامع و نکته‌محور، سوال‌های نهایی تالیفی با پاسخ تشریحی کامل و نکته‌های مشاوره‌ای، آزمون‌های شبیه‌سازی‌شده نوبت اول و دوم، و دوپینگ و جمع‌بندی برای شب امتحان. برای یادگیری بهتر و بیشتر کتاب‌درسی، از سری کتاب‌های بیست‌شو ماز کمک بگیرید.
۳- بانک نهایی جامعه‌شناسی یازدهم
سوال‌های طبقه‌بندی‌شده براساس درس و فصل، تمام سوال‌های امتحانات سال‌های قبل، و پاسخ‌نامه‌ای که نحوه نوشتن جواب تشریحی را قدم‌به‌قدم نشان می‌دهد.
از اول سال تا پایان فروردین (یادگیری و تثبیت): بعد از خواندن هر مبحث کتاب درسی، سراغ درسنامه بیست‌شو بروید و بلافاصله سوال‌های همان فصل را حل کنید.
از فروردین تا شروع امتحان‌ها (تمرین تکمیلی): از بانک نهایی جامعه شناسی یازدهم استفاده کنید. سوال‌های سال‌های ۹۸ به بعد را حل کنید و بیشتر روی سرعت و مدیریت زمان کار کنید.
یک ماه تا دو هفته مانده به اولین امتحان (جمع‌بندی): سوالات و پاسخ‌های تشریحی و نکته‌های نهایی سال‌های قبل را دوباره مرور کنید و آزمون‌های شبیه‌ساز تشریحی حل کنید. پاسخ‌نامه‌ها را با هدف یادگیری اصول پاسخ‌نویسی مطالعه کنید.
۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از امتحان (شب امتحان): سراغ خلاصه‌های مروری و جمع‌بندی‌های فشرده کتاب بروید و آخر شب، به پادکست شب امتحان جامعه‌شناسی یازدهم گوش دهید.
اشتراک الماس اولین و آخرین خرید کنکورت است!
اشتراک الماس شامل کلاس‌های مناسب نهایی و کنکور و آزمون‌های تستی حضوری و آزمون تشریحی و دوره دوپینگ و … .
جمع‌بندی
۱- اهمیت درس جامعه‌شناسی: این درس در امتحان‌نهایی و کنکور تاثیر دارد بنابراین با مطالعه اصولی در جامعه‌شناسی، با یک تیر دو نشان می‌زنید.
۲- مرور در فاصله‌های منظم: سعی کنید مطالب را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کنید و در بازه‌های منظم مرور کنید تا درس‌ها در ذهنتان ثبت شود.
۳- سوالات تشریحی استاندارد حل کنید: از منابعی مثل بیست‌شو و آرشیو سوالات تشریحی ماز، نمونه‌سوال حل کنید و میزان تسلط خود را بالا ببرید.
۴- اصول پاسخ‌نویسی را رعایت کنید: در امتحان‌نهایی پاسخ‌ها را مرحله به مرحله و مرتب بنویسید. از کلیدواژه‌های مهم در جواب‌ها استفاده کنید تا نمره‌ای را از دست ندهید.
۵- کتاب را منبع اصلی خود قرار دهید: استفاده از منابع کمک آموزشی دیگر برای رسیدن به تسلط در کتاب‌درسی است بنابراین اهمیت خود کتاب‌درسی را فراموش نکنید.
سوال‌های متداول
– بین ۱ تا ۱.۵ ساعت، ترجیحا در دو نوبت نیم‌ساعته.
– بله. در سال‌های اخیر هم در نهایی و هم در کنکور از تصویر و فعالیت سوال آمده است، پس آن‌ها را جدی بخوانید.
-هر دو، ولی در زمان‌های متفاوت: بیست‌شو از اول سال برای یادگیری و بانک نهایی نزدیک امتحان برای تمرین و آشنایی با الگوی سوال‌ها.
-چون مصحح دنبال کلیدواژه‌های دقیق و جواب منظم است. بیشتر نوشتن لزوما نمره بیشتر نمی‌آورد.
-سوالات و پاسخ‌نامه کلیدی کنکور‌های سال‌های اخیر هر سه رشته تجربی،ریاضی و انسانی در سایت ماز موجود است. اگر پاسخ‌نامه کامل و جامع می‌خواهید پیشنهاد می‌کنیم کتاب مارکوپولو را تهیه کنید.
