ساعت از دوازده شب گذشته؛ جزوهاش روی میز باز است و پلکهایش نیمهسنگین شده است؛ ذهنش بین «یک فصل دیگر بخوانم» و «دیگر نمیکشم» مردد مانده است. در گروههای درسی یکی مینویسد: «فلان مکمل، ناجی تمرکز!»، یکی دیگر از قرصی میگوید که «شب تا صبح بیدار نگه میدارد» و… .
حتما شما هم به عنوان یک کنکوری، بارها چنین زمزمههایی را شنیدهاید. چه از گوش دوستان و همکلاسیهایتان باشد و چه در دنیای عمیق و وسیع اینترنت. وقتی فشار کنکور بالاست، هر میانبُری جذاب به نظر میرسد.
اما سؤال جدی اینجاست: واقعاً موفقیت رتبهبرترها از داخل یک قوطی قرص بیرون میآید؟ یا داستان چیز دیگری است؟ بیایید در این مقاله دقیق، علمی و بدون اغراق بررسی کنیم. پس با ما همراه بمانید.
این مقاله، نود و نهمین مطلب از سری مطالب ماز درباره «مطالعه» است.
- شروع از اولین مقاله: با رعایت این ۳ اصل، مطالعه ات را باکیفیت کن.
- مقاله بعدی: بهترین منابع جمعبندی کنکور ۱۴۰۵؛ کدام کتابها را حذف کنیم؟
قهرمانهای کنکور، قهرمان تغذیه هستند یا قهرمان قرص؟
یک واقعیت بسیار ساده وجود دارد که خیلیهایمان فراموش میکنیم. اینکه مغز و بدن ما با یک ماشین شارژی تفاوتی ندارد. همانطور که یک ماشین برای به بهترین نحو کار کردن، احتیاج به سوخت کافی و باکیفیت دارد، مغز و بدن ما هم احتیاج به سوختهای مخصوص خودش دارد.
برای مثال، تحقیقات نشان دادهاند کمخوابی حتی برای چند شب، حافظه کاری و تمرکز پایدار را کاهش میدهد. از آن طرف، الگوی غذایی متعادل (پروتئین کافی، سبزیجات، میوه، غلات کامل) با عملکرد شناختی بهتر و خستگی کمتر همراه است. پس قبل از اینکه دنبال قرص معجزهگر بگردیم، باید از خودمان بپرسیم:
- آیا خوابم منظم است؟
- آیا صبحانه مغذی و کافی میخورم؟
- تحرک دارم یا کل روز پشت میز مینشینم؟
مکملها اینجا وارد میشوند، اما نه بهعنوان نیاز اصلی مغز شما؛ آنها تنها زمانی کاربرد دارند که یک کمبود و مشکل واقعی وجود داشته باشد. یعنی اگر بدن چیزی کم دارد، کمک میکنند آن را جبران کند. هیچ مکملی قرار نیست از یک دانشآموز معمولی، یک نابغه و از یک ذهن خسته و فراموشکار، ذهنی آماده و قوی بسازد. در مقاله چگونه با مغز فعالتر درس بخوانیم؟ به بررسی تاثیر خوراکیها، عادتهای روزانه و خواب کافی روی تقویت عملکرد مغز پرداختهایم.
در ادامهی این مقاله با استناد به تحقیقات معتبر دنیا، به برخی از مکملهایی را که ممکن است در دوران مطالعه کنکور به آنها نیاز پیدا کنید اشاره کردهایم.
تأثیر مکملهای غذایی بر عملکرد شناختی داوطلبان کنکور: مروری بر شواهد علمی
بیایید تکبهتک، بدون هیجان تبلیغاتی و اغراقآمیز و با توجه به حقایق به روز علمی، بررسی کنیم:
۱- امگا ۳
DHA یکی از اجزای مهم غشای سلولهای عصبی است. برخی مطالعات نشان دادهاند در افرادی که دستگاه گوارش مواد مغذی موجود در غذا را به خوبی جذب نمیکند، مکمل امگا ۳ میتواند کمی به بهبود توجه و سرعت پردازش کمک کند. اما اگر تغذیه شما مناسب است و مشکلاتی از این دست ندارید، نباید انتظار تغییر خارقالعاده داشته باشید.
۲- آهن
کمبود آهن حتی اگر موجب کمخونی شدید هم نشود، میتواند باعث خستگی، بیحوصلگی و کاهش تمرکز شود. پژوهشها نشان دادهاند اصلاح کمبود آهن در نوجوانان میتواند توجه و عملکرد ذهنی را بهتر کند. اما نباید بدون دادن آزمایش و اطمینان از نیاز بدنتان به آهن بیشتر، اقدام به مصرف خودسرانه بکنید.
۳- ویتامین D
بیشتر کنکوریها به علت ساعتهای طولانی مطالعه و خانهنشینی، کمتر در معرض آفتاب هستند. سطح پایین ویتامین D با خستگی و افت کیفیت خلق مرتبط است. جبران این کمبود با مکمل میتواند حال عمومی و انرژی فرد را بهتر کند.
۴- زینک (روی)
روی در عملکرد عصبی و ایمنی بدن ما نقش اساسی دارد. کمبود آن میتواند باعث کاهش انرژی در طول روز و افت تمرکز حین یادگیری شود. در صورتی که پزشک کمبود این عنصر را تشخیص دهد، مصرف مکمل مفید است؛ در غیر این صورت، اثر چشمگیری انتظار نمیرود.
۵- ویتامینهای گروه B
این ویتامینها در تولید انرژی سلولی و تکثیر سلولهای خاکستری مغزی نقش پررنگی دارند. کمبود B12 یا فولات میتواند باعث خستگی ذهنی و عملکرد کند آن شود. اگر کمبود ویتامینهای خانوادهی B دارید، اصلاح آن ضروری است.
۶- مولتیویتامین
مولتیویتامینها برای پوشش کلی ریزمغذیها طراحی و ساخته شدهاند. بعضی از تحقیقات، اثرات خفیفی بر بهبود خُلق یا کاهش خستگی ذهنی نشان دادهاند، اما شواهد برای افزایش جدی عملکرد شناختی در افراد سالم قوی، نیست.
۷- سایر مواد معدنی
منیزیم در تنظیم استرس و خواب نقش دارد. بنابراین اگر سطح منیزیم بدن کمتر از حد طبیعی باشد، احتمالا به شکل مشکلات خواب و اضطراب خودش را نشان خواهد داد. ید برای عملکرد غدهی تیروئید ضروری است. در صورت کمبود هر یک از ریزمغذیهای بدن، جبران آنها ضروری است و به طبع میتواند تمرکز و عملکرد ذهنی را بهتر هم بکند.
فرق بین «مکمل ضروری» و «مکمل کاذب»: راهنمای انتخاب آگاهانه برای کنکوریها
فضای کنکور پر از مقایسه است. وقتی میشنوید «فلان کس یک قرص خاص میخورد و شبها به راحتی بیدار میماند و درس میخواند»، طبیعی است که شما هم وسوسه شوید. اما باید بدانید که خیلی از این احساس نیازها کاذب هستند و بیشتر محصول اضطراب و تبلیغات هستند تا واقعیتهای پزشکی؛ اگر میخواهید بدانید آیا واقعا به قرصی احتیاج دارید یا خیر، سوالات زیر را از خودتان بپرسید:
- خستگی غیرعادی یا ریزش مو دارید؟
- معمولا رنگپریدهاید یا تمرکزتان بیدلیل افت کرده است؟
- خواب و تغذیهتان منظم است ولی باز هم مشکل دارید؟
- آزمایش خون دادهاید؟
اگر جواب اینها مشخص نیست، اولین قدم دادن آزمایش و مشورت با پزشک است. پزشک با توجه به شرایط بدنی شما، تشخیص خواهد داد که آیا شما به مصرف مکمل خاصی نیاز دارید یا نه.
البته یک نکتهی مهم دیگر هم وجود دارد: داروهایی که برای تمرکز یا شببیداری در بین بعضی دانشآموزان استفاده میشوند و ماهیت مخدر/محرک دارند، شوخیبردار نیستند. مصرف خودسرانه میتواند وابستگی، اضطراب، بیخوابی و حتی افت تمرکز در دراز مدت ایجاد کند. این داروها فقط با تجویز پزشک و برای شرایط مشخص پزشکی قابل استفادهاند، نه برای «شب امتحان»!
اشتراک الماس اولین و آخرین خرید کنکورت است!
اشتراک الماس شامل کلاسهای مناسب نهایی و کنکور و آزمونهای تستی و تشریحی و دوره دوپینگ و … .
رمز و راز موفقیت رتبهبرترها / قرصهای جادویی یا ارادهی فولادی؟
یکی از راههایی که به موفقیت ما در هر مسیری کمک میکند، نگاه کردن به مسیر آدمهای موفق در آن راه است. در مسیر کنکور هم، هر ساله تعدادی از دانشآموزان رتبهبرتر میشوند. اگر مصاحبهی رتبههای برتر را ببینید، معمولاً به چند چیز مشترک میرسید:
برنامهریزی منظم، مرور فعال، خواب کافی، تحرک، مدیریت استرس و… . هیچ کسی نمیگوید «یک قرص زندگیام را عوض کرد»! پس واضح است که چیزهایی مثل استمرار و پشتکار و برنامهریزی اصولی همان داروهایی هستند که موفقیت را تضمین میکنند.
در این مسیر پر پیچ و خم، اشتراک الماس ماز در کنار تمام کنکوریهاست؛ الماس کاملترین پکیج کنکوری در ایران و محصول موسسهی ماز است که شامل تمامی منابع مورد نیاز یک کنکوری است؛ آزمونهای دورهای، کلاسهای کمکآموزشی تخصصی برای کنکور و نهایی، بستههای متنوع برای جمعبندی و… همه و همه در الماس جمع شدهاند.
با وجود این جامع بودن، قیمت پکیج الماس ماز بسیار مقرونبهصرفه است و شما با پرداخت یکبار هزینه، فرزند کنکوریتان را تا روز کنکور از هرگونه منبع بینیاز کنید. در مقاله چگونه از اشتراک الماس ماز بهترین استفاده ممکن را داشته باشیم؟ بهترین و بهینهترین روش استفاده از محصولات الماس را بررسی میکنیم.
جمعبندی
در این مقاله، بدون اغراق و از زاویهی علم به بررسی تاثیر مکملهای دارویی بر فعالیت ذهنی کنکوریها پرداختیم:
۱- خواب و تغذیه صحیح برای کارکرد خوب مغز، لازم است.
۲- مصرف مکملها از جمله امگا-۳، ویتامینهای گوناگون، آهن و… میتوانند در صورت وجود کمبود و نیاز واقعی مفید باشند.
۳- هیچ مکملی جای خواب، تغذیه درست و برنامهریزی اصولی در داشتن یک مغز فعال برای یادگیری نمیگیرد.
۴- مصرف خودسرانه داروهای مخدر/محرک برای سلامتی خطرناک است و باید فقط با تجویز پزشک باشد.
۵- موفقیت در کنکور بیشتر از آنکه وابسته به یک ترکیب معجزهآسا باشد، به عادتها و روشها مربوط است.
پرسشهای متداول
-قبل از هر چیز، باید منشا و علت اصلی استرس را پیدا کنید و در صورت امکان از بین ببرید. روشهای کنترل اضطراب و استرس هم هستند که میتوانید امتحان کنید. در نهایت اگر هیچ اقدامی جواب نداد، درمان دارویی با داروهای ضد اضطراب مجاز و تایید شده توسط پزشک میتواند کمککننده باشد.
در مقاله بهترین روشهای کنترل استرس برای کنکور تمام نکات مرتبط و ترفندهای کنترل استرس کنکور را توضیح دادهایم.
-مواد مغذی زیادی مانند مغزها، کندر، غلات و شکلات تلخ میتوانند در سال کنکور به تقویت حافظه و بهبود عملکرد یادگیری مغز کمک کنند. برای افزایش تمرکز هم مصرف متعادل کافئین معمولا توصیه میشود. البته به شرطی که حساسیت نداشته باشید و زیادهروی هم نکنید.
در مقاله کنکور را با قدرت مغز شکست دهید: تاثیر تغذیه و خواب در کنکور، تاثیر ترکیب تغذیه سالم و خواب کافی در مطالعه مؤثرتر و یادگیری عمیقتر بررسی شده است.
-قبل از هرگونه مصرف، باید از پزشک مشورت بگیرید تا در صورت وجود تداخلات احتمالی بین داروها، به شما توصیههای لازم را بکند.
