تا حالا شده یک صفحهی کتاب مدت زیادی جلویتان باز باشد، اما بعد از ده دقیقه به خود بیایید و ببینید که هنوز در همان صفحه ماندهاید؟ آیا تا به حال پیش آمده ساعتها در اتاقتان باشید اما در مجموع و به صورت مفید، فقط چند دقیقه درس خوانده باشید؟
مشکل پرش ذهنی و عدم تمرکز آفت داوطلبان کنکور است؛ اما بدانید که این فقط شما نیستید که با این موضوع سر و کله میزنید؛ طبق آمارهای رسمی حواسپرتی حین مطالعه یکی از شایعترین مشکلات نوجوانان در ایران و جهان است؛ مخصوصاً نسل Z که در دنیایی پر از نوتیفیکیشن، محتوای کوتاهمدت و محرکهای مداوم لحظهای بزرگ شدهاند.
اما خبر خوب این است که هیچ کس از بدو تولدش توانایی تمرکز عالی نداشته است؛ پس تمرکز یک استعداد ذاتی نیست و یک مهارت است که میتوان آن را به دست آورد.
تصور کنید بتوانید بدون جنگ اعصاب، بدون عذاب وجدان و بدون پرش ذهنی، بنشینید و یک مطالعهی باکیفیت داشته باشید؛ از گذشته کمتر زمان میگذارید اما به مراتب بهتر نتیجه میگیرید! این مقاله دقیقاً برای رسیدن به همین نقطه نوشته شده است. پس اگر میخواهید بدانید چطور میتوانید به سطح خوبی از تمرکز برسید، ادامهی مقاله برای شماست.
این مقاله، صد و بیست و هفتمین مطلب از سری مطالب ماز درباره «مطالعه» است.
شروع از اولین مقاله: با رعایت این ۳ اصل، مطالعه ات را باکیفیت کن.
علت عدم تمرکز حین مطالعه چیست؟
اولین اشتباه رایج این است که فکر کنیم حواسپرتی برای همه یک دلیل دارد. درحالیکه عدم تمرکز میتواند از فردی به فرد دیگر کاملاً متفاوت باشد. تا وقتی دلیل اصلی را نشناسیم، هیچ راهکاری واقعاً جواب نمیدهد.
بهطور کلی دلایل عدم تمرکز به دو دسته تقسیم میشوند: درونی و بیرونی.
۱- دلایل درونی عدم تمرکز
شامل افکار مزاحم، اضطراب، خستگی ذهنی، بیانگیزگی، عدم علاقه به درس یا حتی ترس از شکست است.
تصور کنید کسی ذهنش درگیر جر و بحث دیروزش با دوستش است و همزمان به نتیجهی بدی که در امتحان زیست گرفته هم فکر میکند و مدام خودش را سرزنش میکند؛ معلوم است که چنین ذهن شلوغی نمیتواند روی درس متمرکز بماند.
۲- دلایل بیرونی عدم تمرکز
شامل محیط نامناسب، رفتوآمد و سروصدای زیاد، گوشی موبایل و تلویزیون، نوتیفیکیشنها یا حتی شلوغی ظاهری اتاق مطالعه میشود.
حالا که علتهای مختلف عدم تمرکز را فهمیدیم، میتوانیم با حذف یا مدیریت درست آنها مشکل تمرکزمان را تا حد زیادی حل کنیم.
در اشتراک الماس ماز، مجموعهای از کارگاههای آموزشی با عنوان «مازیار» برگزار میشود که در آنها به موضوعات مختلفی پرداخته میشود. یکی از موضوعات مهمی که در این کارگاهها یاد می گیرید، مسئله کنترل توجه و تمرکز مغز است.
راهکارهای عملی بهبود تمرکز
۱- محیط مطالعهی مناسبی برای خود انتخاب کنید.
اتاق مطالعهی شما باید مکانی به دور از سروصدا و شلوغی خانه باشد. روی میز مطالعه فقط وسایل ضروری قرار دهید و از شلوغی زیاد محیط اطراف، دوری کنید. نور و دمای این محیط باید در حد متعادل باشد. همچنین این مکان باید ثابت باشد تا مغز شرطی شود و بداند ورودش به این محیط، مساوی است با تمرکز روی درس؛ پس در این مکان هیچ کاری به جز درسخواندن انجام ندهید.
اگر به دلایلی مثل حضور بچهی کوچک در خانه و یا رفتوآمد زیاد، نتوانستید جایی با سکوت متعادل در خانه پیدا کنید، میتوانید برای درسخواندن به کتابخانهی نزدیک خانه بروید.
۲- با برنامهریزی و هدفگذاری پا به اتاق مطالعه بگذارید.
بدون هدف پای درس نشستن، یعنی دعوت رسمی حواسپرتی. وقتی برای مطالعهی خودمان هدف و زمان در نظر نگیریم، ذهن به هر سمتی ممکن است برود. پس برای متمرکز ماندن، با یک برنامهریزی روزانه اصولی میتوانید برای مغزتان چهارچوب درست کنید. این گونه هدف مشخص است و ذهن راحتتر تمرکز میکند.
در مقاله بهترین برنامهریزی روزانه برای کنکور نکات مهمی را درمورد یک برنامه روزانه کنکوری استاندارد بررسی میکنیم.
۳- از تکنیکهای مطالعهی صحیح و اصولی پیروی کنید.
مطالعهی طولانی و بدون وقفه، تمرکز را نابود میکند. مغز نوجوان برای ماراتنهای چندساعته و بدون استراحت ساخته نشده است!
تکنیک پومودورو (۲۵ دقیقه مطالعه + ۵ دقیقه استراحت) یکی از مؤثرترین تکنیکهای مطالعه است. در این قالب، شما در بازههای کوتاه درس میخوانید و استراحت نیز برای خود در نظر میگیرید؛ اینگونه هم ذهن خسته نمیشود و هم ۲۵ دقیقههای عالی و پربازدهی خواهید داشت!
در مقاله تکنیک مطالعه پومودورو + افزایش ساعت مطالعه به بررسی این روش مطالعاتی پرداخته شده است.
نکتهی مهم دیگر، حفظ تنوع درسی مناسب در پارتهای مطالعاتی است. شما نباید یک روز تمام را به یک درس بپردازید؛ بلکه باید تعادلی از درسهای مختلف یعنی حفظی یا تحلیلی و سبک یا سنگین درست کنید.
۴- برای خود پاداش در نظر بگیرید.
مغز ما بر اساس سیستم پاداش کار میکند؛ اگر فقط فشار باشد و هیچ لذتی در کار نباشد، کم کم خسته شده و تمرکز را از دست میدهد. پس خوب است با قوانین او پیش برویم!
برای مثال، قرار میگذاریم اگر چهار پومودورو را کامل انجام دادیم، بعد به خودمان پاداش میدهیم. پاداش هم لزوماً بزرگ و یا عجیب و غریب نیست؛ گوش دادن به موزیک مورد علاقه، قدم زدن در بالکن و یا خوردن خوراکی مورد علاقهمان، همه میتوانند پاداش باشند.
۵- استفاده از ابزارهای الکترونیک را مدیریت کنید.
گوشی موبایل و نوتیفیکیشینهای زیاد آن، بزرگترین دشمن تمرکز نسل Z است؛ مخصوصا زمانی که استفاده از آن را مدیریت نکنیم. پس تا حد امکان وسایل الکترونیک را داخل اتاق مطالعهتان نبرید. اگر برای مطالعه به موبایل نیاز دارید، حتما نوتیفیکیشنها خاموش کنید. همچنین میتوانید از اپهای مدیریت زمان مثل Digital Wellbeing یا Stay Free استفاده کنید.
برای آشنایی با اپلیکیشنهای کنکوری سری به مقاله معرفی بهترین اپلیکیشنهای کنکوری بزنید.
۶- افکارتان را روی کاغذ بیاورید.
حتما تا به حال برایتان پیش آمده که حین مطالعه غرق در افکار مختلف شوید و ساعتها روی یک صفحه بمانید. باید با این افکار چه کار کنیم؟
راه حل ساده اما بسیار نجاتبخش است؛ کافیست یک کاغذ کنار دستتان داشته باشید و حین مطالعه هر فکری که به سرتان زد، روی کاغذ عنوانش را بنویسید. به خودتان قول بدهید در زمان بیکاری و یا استراحتتان، مفصل به آن موضوع فکر خواهید کرد. این گونه ذهنتان دیگر آن موضوع را بسته شده میداند و دیگر مدام آن را نشخوار نمیکند.
۷- به تغذیه صحیح و خوابتان اهمیت بدهید.
شارژ مغز، خواب و تغذیهی کافی و اصولی است. بدون این دو، حتی اگر بخواهید هم نمیتوانید روی موضوعی تمرکز کنید و ذهنتان خاموش میماند.
در مقاله کنکور را با قدرت مغز شکست دهید: تاثیر تغذیه و خواب در کنکور؛ به اهمیت تغذیه سالم و خواب کافی و برای موفقیت پرداخته ایم.
۸- از تکنیکهای افزایش تمرکز بهره ببرید.
تکنیکهای سادهای هم برای بازگشت تمرکز وجود دارند. به عنوان مثال، میتوانید یک کش دور مچ دستتان بیندازید و هر وقت حواستان پرت شد، کش را بکشید. این تلنگری برای مغز است و به مرور زمان باعث میشود بتواند بیشتر و بهتر تمرکز کند.
در مقاله توجه و تمرکز؛ دو عنصر کمیاب در مطالعه کنکوریها؛ راهکارهای افزایش تمرکز را بررسی نموده ایم.
۹- وسواس عالی بودن همه شرایط را نداشته باشید.
گاهی آنقدر دنبال سکوت مطلق، میز کامل و شرایط ایدهآل میگردیم که اصلاً مطالعهای اتفاق نمیافتد. باید قبول کنیم که زندگی همیشه ایدهآل نیست. حتی روز کنکور هم مقداری سروصدا از سمت دانشآموز بغلدستی، مراقبها و بلندگوهای سالن آزمون وجود دارد.
اینگونه اتفاقات نباید تمرکز ما را به هم بریزد؛ بلکه مهارت مهم، سازگار شدن است و باید یاد بگیریم در شرایط «نسبتاً خوب» هم تمرکز کنیم.
اشتراک الماس اولین و آخرین خرید کنکورت است!
اشتراک الماس شامل کلاسهای مناسب نهایی و کنکور و آزمونهای تستی حضوری و آزمون تشریحی و دوره دوپینگ و … .
جمعبندی
حواسپرتی دشمن ما نیست؛ یک پیام هشدار است. پیامی که میگوید چیزی در سبک مطالعه، محیط یا ذهنمان نیاز به اصلاح دارد. در این مقاله یاد گرفتیم:
۱- علتهای درونی و بیرونی تمرکز را بشناسیم.
۲- محیط و برنامهریزی را اصلاح کنیم.
۳- مطالعهی غیراصولی و مخرب را کنار بگذاریم.
۴- پاداش و استراحت، نقش مهمی در بازدهی مغز دارند.
۵- افکار باید مدیریت شوند تا مغز را بیهوده خسته نکنند.
۶- تغذیه صحیح و خواب کافی، شارژر مغز هستند.
۷- تمرکز یک مهارت ساختنی است که با تمرین و استمرار، به دست میآید.
پرسشهای متداول
-طبیعی است که گاهی اوقات حس کنیم خسته شدهایم و انگیزهمان را از دست دادیم. راههای زیادی برای بازیابی انگیزه وجود دارد؛ توصیه میشود برای آشنایی بیشتر با روش های حفظ انگیزه ، مقالهی ۹ راهکار برای انگیزه دادن به خود و رسیدن به هدف را مطالعه کنید.
-برای بعضی از افراد، موسیقی بیکلام ملایم کمککننده است؛ اما این موضوع برای همه صدق نمیکند. برای اینکه بفهمید موسیقی به تمرکز شما کمک میکند یا خیر، میتوانید چند مرتبه آزمون و خطا بکنید.
در مقاله ۱۰ موسیقی آرام و بیکلام مناسب درس خواندن؛ به معرفی ده موسیقی آرام و بیکلام مناسب درس خواندن پرداخته ایم.
-ممکن است این مشکل به روشهای اشتباه مطالعه برگردد. توصیه میکنیم مقاله چگونه کیفیت مطالعه خود را بالا ببریم؟ را مطالعه کنید.
-ممکن است دچار وسواس مطالعاتی شده باشید. با مطالعه مقاله وسواس مطالعاتی چیست؟ ضمن اشنایی با علامت های پسواس مطالعاتی؛ چندین راهکار برای مقابله با آن معرفی کرده ایم.
