حافظه و به یاد سپاری (2)

8 ـ پژوهش‌ها نشان داده‌اند اطلاعاتی که قابل رمزگردانی به هر دو صورت تصویری و کلامی هستند، آ‌سان‌تر آموخته می‌شوند. شاید به همین دلیل است که توضیح کلامی مطالب، همراه با اشکال و نمودار، به یادگیری مطالب کمک بیشتری می‌کند. اگر سعی کنید همراه با مطالعه یک مطلب، تصویری را از آن در ذهن خود ایجاد نمایید، بهتر می‌توانید آن را حفظ کنید. اگر مطلب را با خلاقیت خود و به صورت ابداعی ترسیم کنید و به صورت آ‌کولادبندی شده بنویسید، کارآیی و عملکرد حافظه بهتری خواهید داشت. در این مورد از تکنیک درخت حافظه استفاده می‌شود. در واقع تکنیک درخت حافظه، مشابه با سازمان‌دهی مرتبه‌ای و آکولادبندی شده است که باید خود فرد آن را ترسیم کند.


9 ـ بهتر است از اوقاتی که بیهوده در روز تلف می‌شوند، استفاده کنیم؛ یعنی از اوقاتی که در مدت رفت و آمد یا در هنگام انتظار در صف اتوبوس و … تلف می‌شود، به نحو مطلوب در جهت تکرار و به یادسپاری مطالب بهره گیریم. بدین منظور می‌توانید در ذهن، مطالبی را که به تازگی یا در گذشته یاد گرفته‌اید، دوره کنید یا شعری یا قطعه‌ای از نثر را از حفظ بخوانید. همچنین می‌توانید خلاصه‌ای از آن چه را که در شب یا روز خوانده‌اید، تا جایی که ممکن است، به خاطر بیاورید. نکته اصلی و مهم این است که بتوانید 5، 10، 15 و 20 دقیقه وقت‌های مرده روزانه را که در سال 30، 60، 90 یا 120 ساعت می‌شود، به وقت‌های مفید تبدیل کنید.


10 ـ فعالیت‌های مغزی نیز، مانند سایر فعالیت‌های بدن، نیاز به غذا و اکسیژن دارند که از طریق خون تأمین می‌شود. برای تسهیل انجام کار فکری، بویژه برای اینکه حافظه ما کار خود را بخوبی انجام دهد، باید برای خون اکسیژن کافی فراهم باشد. در هر ساعت، یک بار، پنجره اتاق خود را باز کنید و مدت یک یا دو دقیقه نفس عمیق بکشید. ضمناً در اتاقی که در آن هوا بر اثر دود سیگار و دم زدن و … فاسد شده است، مطالعه نکنید.


در مورد غذا هم باید گفت برای خوب انجام شدن عمل حافظه، لازم است که در غذاهای ما مواد زیر موجود باشد:


ـ کلسیم و فسفر: در شیر، پنیر، تخم‌مرغ، ماهی، بادام، گردو، فندق و … به میزان کافی وجود دارد.


ـ اسید گلوتامیک: گاهی آن را اسید هوش نیز می‌نامند و در حالت طبیعی در جگر سیاه، شیر و ماءالشعیر یافت می‌شود.


ـ منیزیم: در نان، جوانه گندم و غذاهای گیاهی وجود دارد.


ـ ویتامین‌های گروه B: این ویتامین‌ها کار دماغی و فکری را آسان‌تر و بهتر می‌کنند و کمبود بعضی از آنها بیماری‌ها و اختلالات ویژه‌ای را در بافت عصبی موجب می‌شود. این ویتامین‌ها بیشتر در جگر، سبزیجات، فندق، بادام و جوانه‌های گندم یافت می‌شوند.


غیر از غذاهای طبیعی، که روزانه از آ‌نها استفاده می‌کنیم، در هنگام فعالیت‌های مغزی زیاد (در موسم امتحانات) لازم است موادی که به آ‌ن اشاره کردیم (فسفر، کلسیم، منیزیم، اسید گلوتامیک و ویتامین‌های گروه B) در جیره غذایی ما بیشتر مدّ نظر قرار گیرد. شیر، پنیر، بادام، گردو و فندق را می‌توان همراه با قوی‌ترین مواد غذایی در جیره غذایی افرادی که دارای کار فکری هستند، قرار داد. 


11 ـ اگر مایلید مطالبی را به خاطر بسپارید، لازم است که از فرآیند کامل: تأثر، تداعی و تکرار پیروی کنید؛ مثلاً اگر نام شخصی را که در مجلسی او را ملاقات کرده‌اید، می‌خواهید به خاطر بسپارید، ابتدا باید توجه کافی به شخص مبذول دارید (تأثر)، سپس در فکر خود تداعی مربوط به این شخص را برقرار کنید (تداعی)، و پس از آن، نام او را چندین بار تکرار کنید (تکرار).


نخستین شرط خوب تثبیت شدن تأثرات، قصد و نیت است. برای تحقق این امر، باید علاقه‌ای واقعی به شخص یا به مفاهیم ذهنی ای که می‌خواهیم در خاطرمان بماند، داشته باشیم. برای به خاطر سپردن نیز باید به طور جدی و مناسب، خواست و دقت خود را درباره موضوعی که می‌خواهیم به خاطر بسپاریم، ثابت نگه داریم (تمرکز).


در مورد تداعی قبلاً اشاره کرده‌ایم و در اینجا باید گفت که تداعی، هم برای تثبیت خاطره‌ها و هم برای به یاد آوردن آنها ضرورت دارد و لزومی ندارد که تداعی‌ها طبیعی یا منطقی باشند؛ حتی اگر آنها به شکل غیرطبیعی یا غیرواقعی نیز باشند، باز هم مؤثر خواهند بود؛ مثلاً اگر می‌خواهید نام شخصی که ملاقات می‌کنید به خاطرتان بماند، کوشش کنید تا آنجا که ممکن است، درباره این شخص و نام او تداعی کنید؛ مثلاً سعی کنید که از شغل این شخص آگاهی پیدا کنید یا بگویید: «آقای فرزین، مانند دوست من فرهاد، معمار است» یا بگویید «سبیل بزرگ چنگیزی دارد» و …. به این ترتیب، شما تداعی‌های متنوعی به وجود آورده‌اید. در مورد به خاطر سپردن اصطلاحات علمی نیز می‌توانید از روش تداعی‌های تجسمی استفاده کنید؛ بدین طریق که یک ردیف تداعی‌های پیوسته را از نخستین واژه آغاز کنید و با آخرین واژه پایان برسانید. این تداعی‌ها ممکن است بی‌قاعده و مضحک نیز باشند؛ ولی این قاعده، تنها قاعده‌ای است که بخوبی تداعی‌ها را مجسم می‌کند؛ مثلاً اگر می‌خواهید صنایع عمده بلژیک را که شامل صنعت آهن‌سازی، صنعت روی، شیشه‌سازی، نساجی، صنایع غذایی و چرم است به خاطر سپارید، می‌توانید ابتدا صنعت آهن‌سازی را با استفاده از نیروهای فولادی، صنعت روی را با استفاده از کاسه رویی منزل، شیشه‌سازی را با استفاده از واژه پنجره، نساجی را با استفاده از قرقره و چرم را با استفاده از کفش تجسم کنید و سپس آن را به طریقی که اشاره شد، به هم مرتبط سازید؛ مثلاً تیری از فولاد در حال پرواز به کاسه رویی آنتن تلویزیون برخورد می‌کند و بعد از عبور از پنجره مانند قرقره می‌چرخد!


12ـ برای به دست آوردن تمرکز واقعی در هنگام مطالعه باید اصول زیر را رعایت کنید:


الف ـ محیط مناسبی را برای تمرکز و جای راحتی را برای نشستن انتخاب کنید که بتوانید به طور کاملاً قائم در آنجا بنشینید و در صورت امکان، میزی را نیز با ارتفاع مناسب برای کار در مقابل خود قرار دهید.


ب ـ علل پراکندگی حواس را از میان بردارید. محل مطالعه باید از صدای تلویزیون و رادیو در امان باشد و در اطراف آن، اشخاص کمتر رفت و آمد داشته باشند؛ از این گذشته، باید برخی از عوامل مادی شخصی از قبیل گرسنگی و تشنگی و سرمای زیاد و گرمای بیش از اندازه را از بین برد.


ج ـ به تمرکز، جز هنگامی که وضع بدنی شما اجازه می‌دهد، نپردازید. اگر در یک حالت خستگی مفرط به سر می‌برید، در صدد تمرکز حواس روی موضوع‌های مورد مطالعه خود برنیایید. در این حال اگر به تمرکز حواس اصرار ورزید، بیشتر خود را خسته می‌کنید.


د ـ هدف خود را درک کنید. آنچه را که مراد و هدف شما را تشکیل می‌دهد و برای رسیدن به آن، به مطالعه و کوشش می‌پردازید، مجسم کنید؛ در این صورت، انگیزه بیشتری برای مطالعه پیدا خواهید کرد.


هـ ـ اطمینان حاصل کنید که پیش نیازها و شناخت‌های اولیه موضوع مورد مطالعه را قبلاً کسب کرده‌اید. هنگامی که در متمرکز کردن حواس خود روی خواندن موضوع نسبتاً سختی احساس دشواری می‌کنید، باید این مسأله را مطرح کنید که «آیا من شناخت‌های اساسی و پیش نیازهای مورد نیاز برای دریافت متن را دارم؟» اگر جواب منفی است، بدون تردید باید با خواندن کتاب‌های مقدماتی به رفع این نقیصه بپردازید.


و ـ کوشش کنید که بر علاقه و توجه فوری خود نسبت به کتابی که می‌خوانید، بیفزایید. این علاقه، احساس لذت و فایده‌ای است که به طور مستقیم از خواندن کتاب به دست می‌آورید.


ز ـ سعی کنید که به زور، حواس خودتان را جمع کنید و به خود نگویید که از الان حواس خودم را جمع می‌کنم. انجام این کار باعث می‌شود که شما تمرکز حواس خود را از دست بدهید.


ح ـ نسبت به تمرکز حواستان تفکر منفی نداشته باشید و هرگز نگویید که من حواس پرتی دارم یا اینکه نمی‌توانم حواسم را جمع کنم؛ بلکه به خود القا کنید که دارای تمرکز حواس قوی هستید.


ط ـ  اعتماد به نفس، برنامه‌ریزی، خونسردی و عدم اضطراب، هر یک در افزایش تمرکز حواس، نقش اساسی دارند.


13 ـ تقویت حافظه در واقع همان یادگیری بهتر است و این نیست که مثلاً غذاهای خاصی را بخوریم. تقویت حافظه در یک عبارت، یعنی رعایت اصول و قوانین حاکم بر یادگیری. اگر قوانین حاکم بر یادگیری را خوب رعایت کنیم، هر چه را که می‌خوانیم، بهتر یاد خواهیم گرفت و در نتیجه احساس خواهیم کرد که حافظه‌مان تقویت شده است. در کتاب‌های روان‌شناسی، اصول حاکم بر یادگیری را به شرح زیر ذکر کرده‌اند:


الف ـ خواندن هر مطلب را باید با قصد و نیت قبلی شروع کنید؛ یعنی از روی عمد بخواهید که مطالبی را حفظ کنید.


 ب ـ به هنگام خواندن یک مطلب، سعی کنید تا دقت شما روی آن مطلب، متمرکز شود.


ج ـ سعی کنید از آنچه می‌خوانید، تصویر ذهنی برای خود بسازید و در صورت امکان عملاً آ‌ن را انجام دهید.


د ـ بین آموخته‌های خود ارتباط برقرار کنید؛ یعنی سعی کنید که مطالب جدید و قدیم را به همدیگر پیوند بدهید.


هـ ـ بین یادگیری‌ها فاصله بیندازید؛ زیرا کلیه آ‌زمایش‌ها نشان می‌دهد که یادگیریِ با فاصله، بمراتب بهتر از یادگیریِ متراکم است.


و ـ وقتی مطلبی را یاد گرفتید، سعی کنید که در فرصت‌های مناسب، آن را تکرار کنید، به خود پس دهید.


ز ـ پس از یادگیری حتماً استراحت کنید تا آموخته‌های شما مجال استحکام یافتن پیدا کنند و از ایجاد عامل تداخل جلوگیری شود.


ح ـ مطالب را ابتدا بند بند نخوانید؛ بلکه سعی کنید که در آغاز، کل مطالب یک فصل را در ذهن خود مجسم کنید و آ‌ن‌گاه به اجزاء آن بپردازید.


14 ـ ورزش صحیح و مناسب، باعث افزایش گردش خون مغز شده و به تقویت حافظه‌تان کمک می‌کند و قدرت یادگیری شما را افزایش می‌دهد.


15 ـ یکی دیگر از مواردی که می‌تواند به تقویت حافظه شما کمک کند، استفاده از ضمیر ناخود آگاه است. بدین منظور، باید ابتدا تفکر مثبتی از خود داشته باشید، سپس چند نفس عمیق بکشید و بعد حالت آرامش کامل به خود بگیرید و حدود چند دقیقه (سه دقیقه) خودتان را طوری تجسم کنید که هر مطلبی را که یک بار می‌خوانید یا می‌شنوید، براحتی در حافظه شما می‌ماند و حافظه شما به طور شگفت‌انگیزی در یادگیری و به خاطر سپاری مطالب، به شما کمک می‌کند. اگر این القاء کردن را حداقل به مدت یک ماه در هنگام شب، قبل از خواب و صبح بعد از بیدار شدن، انجام دهید، آثار مثبت آ‌ن را خواهید دید. 


دیدگاه های خوانندگان
یک دیدگاه در مورد این مطلب بنویسید
تمام خبر ها

گروه آموزشی ماز

تلگراماینستاگرامآپاراتlogo-samandehi

کلیه حقوق این وب سایت برای گروه آموزشی ماز محفوظ است